Badania kliniczne potwierdzają skuteczność programów żywieniowych
w profilaktyce i leczeniu chorób układu krążenia

Choroby krążenia są przyczyną ½ zgonów na całym świecie, głównie wśród Europejczyków.
W Polsce choroby układu krążenia powodują 52% zgonów, w tym 34,4% mężczyzn umiera przed 65 rokiem życia. Co trzeci dorosły Polak choruje na nadciśnienie, ponad 60% cierpi na hipercholesterolemię.

Najnowsze badania wykazują, że kompleksowe zmiany stylu życia, w tym diety, mogą nie tylko zapobiec wielu chorobom, ale również przynieść rezultaty porównywalne z terapią farmakologiczną lub/i standardowym postępowaniem medycznym.

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze to poważny problem dzisiejszych czasów. Zwiększa ryzyko udaru i zawału, potrafi także niszczyć oczy i nerki. Dla zdrowych osób w profilaktyce nadciśnienia ogólnie zalecaną dietą jest dieta śródziemnomorska.

W przypadku osób już chorujących na nadciśnienie można pójść nieco dalej z zaleceniami dietetycznymi. Jeśli nadciśnienie nie jest spowodowane żadną inną chorobą w organizmie, dieta ma przeogromny wpływ na jego leczenie. Udowodniono, że dieta Dash w randomizowanych badaniach obniża ciśnienie skurczowe i rozkurczowe niezależnie od redukcji masy ciała i redukcji sodu. Dieta DASH (Dietary Approach to Stop Hypertension czyli dieta zapobiegająca nadciśnieniu) została stworzona przez amerykańskich naukowców.

Przestrzeganie zasad diety DASH pozwala  obniżyć ciśnienie skurczowe, średnio o około 6 mm Hg oraz ciśnienie rozkurczowe średnio o około 3 mm Hg. Największy spadek obserwowano u pacjentów z umiarkowanym nadciśnieniem, u których ciśnienie skurczowe zmniejszyło się o 11 mm Hg, a rozkurczowe o 6 mm Hg. Co ważne, pierwsze spadki ciśnienia można zaobserwować już po
2 tygodniach stosowania diety
opierającej się na spożywaniu starannie dobranych produktów pokarmowych. Kiedy porównano skuteczność diet: DASH i DASH-Sodium z 5 różnymi lekami stosowanymi w badaniu klinicznym Veterans Affairs Cooperative, to okazało się, że dieta może być równie skuteczna jak lek stosowany w monoterapii.

Stosowanie diety DASH pozwala również na odczucie wielu innych korzyści, nie tylko tych wynikających z obniżenia ciśnienia:

  • pomaga w redukcji poziomu cholesterolu, a jak wiadomo, jego podwyższone stężenie we krwi często idzie w parze z chorobami układu krążenia,
  • efektem diety DASH, jest również utrata wagi,
  • zaletą jest ponadto uregulowanie gospodarki insulinowej, dieta ta jest więc często polecana diabetykom.

Takie efekty można zauważyć już po dwóch tygodniach od przejścia na dietę. Natomiast stosowanie diety przez całe trzydzieści dni, a więc przez jeden miesiąc, sprawia, iż ciśnienie tętnicze jest w stanie obniżyć się nawet o wartość 10 mm/Hg.

Hipercholesterolemia

W profilaktyce hipercholesterolemii bardzo dobre efekty przynosi dieta śródziemnomorska. Natomiast jeśli pacjent ma już hipercholesterolemię to jej skuteczność w obniżaniu cholesterolu oszacowano w wielu badaniach na 6 do maksymalnie 12%. Co wskazuje, iż może ona być doskonałym dopełnieniem farmakoterapii.

Wiemy też, że odpowiednią dietą możemy nie tylko zapobiegać, ale i leczyć wysokie stężenia cholesterolu (hipercholesterolemia). Aby jednak uzyskać efekty porównywalne z efektami farmakoterapii umiarkowana dieta przypominająca dietę śródziemnomorską może nie wystarczyć. Wykazano, że dieta oparta w 95-100% na produktach roślinnych niskoprzetworzonych  jak warzywa, owoce, orzechy, rośliny strączkowe i gruboziarniste kasze może skutkować obniżeniem  cholesterolu LDL o 30-40% już w czasie 4 tygodni.

Miażdżyca

W Polsce na chorobę niedokrwienną serca (ChNS) choruje około 1 miliona osób, a ilość zawałów mięśnia sercowego wynosi około 80-100 tysięcy rocznie. Od lat 60-tych obserwuje się stały wzrost zgonów z powodu ChNS: w roku 1960 wskaźnik zgonów z powodu tej choroby wynosił 2,1 na 10 tys. mieszkańców, a w roku 1991 już 11,5 i stale rośnie. Te niekorzystne zmiany spowodowane są głównie zwiększonym spożyciem wysoko przetworzonych produktów o wysokiej zawartości tłuszczu i soli oraz siedzącym trybem życia (brakiem ruchu).

Zgodnie z American Heart Association (AHA) z 2006r. odpowiednia dieta oraz styl życia jest podstawą do zminimalizowania ryzyka występowania chorób sercowo-naczyniowych w przyszłości.

Jedną z diet stosowanych u pacjentów z zdiagnozowaną miażdżycą i dających bardzo dobre efekty jest dieta Ornisha. Dieta Ornisha jest dietą niskotłuszczową, wegetariańską. Zalecana ilość tłuszczu nie przekracza 10% dziennego zapotrzebowania kalorycznego. Dieta Ornisha nie wymaga liczenia kalorii i opiera się głównie na produktach pochodzenia roślinnego, stąd obfituje w węglowodany złożone i błonnik pokarmowy. Jest dietą wymagającą na początku sporego zaangażowania, samodyscypliny i zmiany dotychczasowych nawyków żywieniowych.

Jeśli porównamy sobie zalecenia w diecie Ornisha z tradycyjnymi zaleceniami dietetycznymi stosowanymi przy chorobie wieńcowej to ilość spożywanych nasyconych kwasów tłuszczowych
w tradycyjnych zaleceniach wynosi poniżej 7%, natomiast u Ornisha poniżej 2%; tłuszczy nie jest 30% ale 10% (w praktyce często 12-13%). Ważna informacja dotyczy rodzaju dozwolonych tłuszczy w tej diecie. Nie je się w ogóle żadnych wyizolowanych  tłuszczy (roślinnych czy zwierzęcych). Organizm pobiera wyłącznie tłuszcze zawarte w warzywach, owocach, kaszach, roślinach strączkowych jak również z orzechów i pestek (te ostatnie dozwolone są tylko w małych ilościach). Niezmiernie istotne jest, aby dietę Ornisha realizować ze wsparciem dietetyka i/lub lekarza.

W badaniach pacjentów realizujących program żywieniowy wg diety Ornisha okazało się, że po roku
u 82% pacjentów biorących udział w tym programie, doszło do cofnięcia się zmian miażdżycowych. Częstotliwość występowania bólów wieńcowych zmniejszyła się o 91% w grupie pacjentów zakwalifikowanych do grupy badanej, podczas gdy w grupie kontrolnej leczonej standardowo, ilość ta wzrosła aż o 165 %. W ten sposób potwierdzono, że dieta Ornisha wraz z odpowiednią korektą stylu życia umożliwia cofanie się zmian miażdżycowych w naczyniach.

Co ważne, w 2010 r. program Ornisha uzyskał aprobatę Amerykańskiego Ministerstwa Zdrowia
w ramach tzw. Intensive Cardiac Rehabilitation (ICR). Program jest refundowany jako opcja terapeutyczna dla pacjentów z niedokrwienną chorobą serca, dla pacjentów kwalifikowanych do wszczepienia bypassów lub angioplastyki oraz dla pacjentów po zawale serca.

Reasumując – poprzez intensywne zmiany żywieniowe możliwe jest:

  • obniżenie stężenia cholesterolu w stopniu porównywalnym do leków – nawet o 30 – 40%,
  • znaczące zmniejszenie blaszek miażdżycowych i cofnięcie zmian, co może się wiązać
    z brakiem konieczności wykonywania zabiegów wszczepienia bypassów czy angioplastyki,
  • obniżenie lub/znormalizowanie ciśnienia tętniczego.

 

 

Piśmiennictwo

1. Appel LJ et al. Effects of comprehensive lifestyle modification on blood pressure control: Main results of the PREMIER clinical trial. JAMA: Journal of the American Medical Association, Vol 289(16), Apr 2003, 2083-2093.
2. Svetkey LP et al. Effects of dietary patterns on blood pressure: subgroup analysis of the Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH) randomized clinical trial. Arch Intern Med. 1999;159(3):285-293
3. Craig WJ et al. Position of the American Dietetic Association: vegetarian diets. Journal of the American Dietetic Association 2009, 109(7):1266-1282.
4. Ornish D et al. Effects of stress management training and dietary changes in treating ischemic heart disease. JAMA. 1983;249(1):54–59.
5. Ornish D et al. Intensive lifestyle changes for reversal of coronary heart disease [published correction appears in JAMA. 1999;281(15): 1380]. JAMA. 1998;280(23):2001–2007.
6. Gould KL et al. Changes in myocardial perfusion abnormalities by positron emission tomography after long-term, intense risk factor modification. 1995;274(11):894–901.